Nhật ký Asiad 20: Ngày của võ thuật Việt Nam và những khoảng trống chưa ai lấp

Nhật ký Asiad 20: Ngày của võ thuật Việt Nam và những khoảng trống chưa ai lấp

11 giờ trưa, chung kết Ju-Jitsu hạng 63kg nữ. 11 giờ 25, chung kết hạng 85kg nam. Đó là hai mốc giờ duy nhất mà ban tổ chức Asiad 20 ghi rõ trong lịch thi đấu ngày thi đấu của đoàn thể thao Việt Nam. Phần Taekwondo dừng ở vòng loại. Phần đấu vật tự do cũng vậy. Với người theo dõi các kỳ đại hội châu lục suốt nhiều năm như tôi, chi tiết ấy đọc ra một điều khác: ban biên tập đang ngầm xếp Ju-Jitsu vào cửa sổ tranh huy chương thực tế nhất của đoàn trong ngày. Đó là lựa chọn biên tập, không phải tuyên bố dựa trên dữ liệu. Nhưng cách một tòa soạn chọn giờ để in thường kể nhiều hơn một bảng thống kê dày.

Ngày thi đấu hôm nay của đoàn Việt Nam trải dài qua nhiều bộ môn. Golf mở màn buổi sáng. Bóng chuyền khép lại buổi tối. Xen giữa là ba môn võ thuật — Ju-Jitsu, Taekwondo và đấu vật tự do — cùng trận cầu mây nữ giữa Việt Nam và Thái Lan, được xem là tâm điểm chờ đợi nhất trong ngày. Cách sắp xếp ấy cho thấy đây là một ngày tổng hợp của cả đoàn, không phải ngày của riêng một môn.

Ở phần võ thuật, Việt Nam góp chín gương mặt. Ju-Jitsu có Ngô Thị Thảo Vân ở hạng 63kg nữ, cùng Nguyễn Thị Minh Vượng và Nguyễn Tiến Triển ở hạng 85kg nam. Taekwondo có Lê Tuấn ở hạng 68kg nam, Bạc Thị Khiêm ở hạng 67kg nữ và Trần Hồ Nhân Văn ở hạng 80kg nam. Đấu vật tự do có Phạm Như Duy ở hạng 57kg nam, Nguyễn Thị Mỹ Linh ở hạng 53kg nữ và Nguyễn Thị Mỹ Trang ở hạng 57kg nữ.

Điểm chung của cả chín suất này nằm ở cấu trúc thi đấu. Ju-Jitsu, Taekwondo và đấu vật đều mở bằng vòng loại rồi mới tới vòng tranh huy chương. Nghĩa là số phận của mỗi võ sĩ Việt Nam trong ngày không phụ thuộc vào một trận trình diễn duy nhất, mà vào khả năng sống sót qua một nhánh đấu loại. Đây là chi tiết kỹ thuật quan trọng nhất mà lịch thi đấu để lộ ra, và cũng là chi tiết dễ bị bỏ qua nhất khi người ta chỉ đọc tên vận động viên.

Với Ju-Jitsu, ban tổ chức còn đi xa hơn khi công bố giờ chung kết cụ thể cho hai hạng cân của Việt Nam. Trong ngôn ngữ phòng tin, việc nêu giờ trao huy chương tương đương với việc khoanh vùng sự kiện có khả năng lên bục. Tôi không xem đó là bằng chứng về sức mạnh. Tôi xem đó là bằng chứng về kỳ vọng. Giữa hai thứ ấy có một khoảng cách, và khoảng cách ấy là chỗ một người làm nghề bình luận phải đứng.

Ju-Jitsu là môn còn tương đối mới ở sân chơi châu lục. Sự xuất hiện của nó bên cạnh những môn Olympic truyền thống như Taekwondo và đấu vật là một tín hiệu nhỏ nhưng thật về quá trình thể chế hóa. Một môn muốn sống được ở tầm châu lục phải có hệ thống giải, có trọng tài chuẩn, có liên đoàn quốc tế đứng sau. Với Việt Nam, đây là cơ hội giành huy chương ở sân chơi mà mặt bằng cạnh tranh chưa đông đặc như Taekwondo.

Taekwondo thì ngược lại. Đây là môn đã bão hòa ở châu Á, nơi Hàn Quốc, Iran, Trung Á và Đông Nam Á đều có hệ thống đào tạo dày. Ba suất của Việt Nam trong ngày đều bắt đầu từ vòng loại, và luật Kyorugi cho phép tính điểm vào vùng đầu. Đó là đặc trưng khiến Taekwondo vừa hấp dẫn vừa tiềm ẩn rủi ro va chạm cao hơn hai môn còn lại.

Đấu vật tự do mang một dạng rủi ro khác. Đây là môn xoay quanh khớp, quanh lực siết và quanh khả năng giữ thăng bằng dưới áp lực. Một pha vật hỏng có thể đẩy vai hoặc đầu gối vào vùng nguy hiểm. Ba hạng cân của Việt Nam — 57kg nam, 53kg nữ và 57kg nữ — đều là hạng nhẹ, nơi tốc độ và kỹ thuật đóng vai trò lớn hơn khối lượng cơ.

Điểm chung về y tế của cả ba môn là việc kiểm soát cân nặng. Đây đều là môn chia hạng cân, và một ngày thi đấu gồm vòng loại rồi chung kết sẽ nén việc cân, hồi phục và thi đấu vào một cửa sổ rất ngắn. Các liên đoàn đều có quy trình cân và theo dõi nước, nhưng rủi ro cấu trúc vẫn nguyên ở đó. Lịch thi đấu không nói gì về việc này, và tôi cũng không có số liệu cá nhân nào để nói thay.

Về quản trị, ngày thi đấu hôm nay không có dấu hiệu vi phạm nào được nêu. Không tranh cãi trọng tài, không sự cố cân, không án kỷ luật. Ở tầm đại hội châu lục, hệ thống phòng chống doping theo chuẩn của cơ quan phòng chống doping thế giới luôn vận hành song song, nhưng bản tin không nhắc tới.

Một chi tiết đáng chú ý: không võ sĩ nào trong chín gương mặt kể trên được gắn nhãn “đương kim vô địch” hay “ứng viên huy chương”. Trong cách viết của báo thể thao, việc thiếu những nhãn ấy thường có nghĩa họ chưa phải ngôi sao đầu của đoàn, hoặc người viết chọn không đẩy họ lên trước. Mỗi người cũng chỉ xuất hiện ở một hạng cân duy nhất trong ngày, gợi ý lịch thi đấu đơn suất.

Bên ngoài sàn võ, trận cầu mây nữ Việt Nam gặp Thái Lan được đặt ở vị trí trang trọng. Cách đặt ấy tạo ra một mạch phụ mang tính kình địch khu vực, nơi Thái Lan vẫn là cột mốc so sánh quen thuộc của thể thao Việt Nam ở Đông Nam Á.

Giờ tới phần tôi phải tự chất vấn chính mình. Suốt bài, tôi dựa vào việc Ju-Jitsu được in giờ chung kết để cho rằng đó là cửa sổ huy chương thật của đoàn. Có thể tôi sai, và cái sai ấy nằm ở chỗ tôi đã đọc kỳ vọng của tòa soạn thành kỳ vọng của chuyên môn. Một bản lịch thi đấu chỉ là bản lịch thi đấu. Nó không biết Ngô Thị Thảo Vân đang ở phong độ nào, không biết Nguyễn Tiến Triển đã gặp những đối thủ nào trước đây, không biết Bạc Thị Khiêm có đang siết cân tốt hay không. Tôi đã viết về một ngày thi đấu mà không có lấy một bản thành tích đối đầu để tựa vào. Đó là giới hạn thật của bài viết này, và tôi nói thẳng ra thay vì lấp nó bằng câu chữ hào nhoáng.

Khoảnh khắc Eriksen gục ngã, tôi chợt hiểu bóng đá không cần tỉ số để chạm vào trái tim. Ngày thi đấu hôm nay cũng có phần như thế: chín con người bước ra sàn mà không một dòng dữ liệu nào chạy trước họ.

Điều tôi có thể nói chắc là cấu trúc. Ba môn võ thuật đều bắt đầu bằng vòng loại. Số phận của cả chín võ sĩ Việt Nam nằm ở khả năng vượt qua vòng loại trước khi bất kỳ tấm huy chương nào được trao. Nếu ai đó muốn đánh giá cơ hội huy chương của đoàn trong ngày, hãy bắt đầu từ câu hỏi về nhánh đấu và về đối thủ cụ thể, chứ đừng bắt đầu từ giờ trao huy chương.

Và đây là chỗ tôi gửi lại một điều cho lớp người viết trẻ. Một bài tin thể thao tử tế không nên để người đọc tưởng rằng lịch thi đấu là dự báo. Lịch thi đấu là bản đồ thời gian. Dự báo là việc khác, và nó cần dữ liệu khác. Nếu ngày mai kết quả cho thấy Ju-Jitsu không vào được chung kết như giờ đã in, thì bài học không nằm ở việc đoàn thất bại, mà nằm ở việc chúng ta đã đọc một tín hiệu biên tập thành một tín hiệu chuyên môn.

Mỗi hot take là một mũi tên bắn vào đêm trước của ngày mai. Người ta gọi tôi là kẻ phản bội, nhưng tôi chỉ đọc trước dòng chảy của lịch sử. Lần này, dòng chảy ấy chưa cho tôi đủ nước để nói trước điều gì.