Asiad 20: Teqball lần đầu ghi dấu, Karate nối tiếp - Việt Nam có 2 HCĐ ngày khai màn

Trên sân teqball ở Asiad 20, quả bóng nhựa nhỏ rơi xuống phía sau vạch của cặp Ấn Độ. Nguyễn Hoàng Minh Tân và Trịnh Gia Nghi khựng lại một nhịp, rồi mới quay sang nhìn nhau như để xác nhận điều vừa xảy ra. Tỷ số 2-0 khép lại trận tranh HCĐ nội dung đôi nam nữ, và tấm huy chương đồng đầu tiên của đoàn thể thao Việt Nam tại Asiad 20 đã có chủ.

Tôi tua lại pha bóng ấy ba lần trước màn hình. Không phải để xem cú đánh đẹp mắt. Tôi muốn đếm xem Minh Tân và Gia Nghi chạm bóng bao nhiêu lần trong cả trận, mỗi người đứng ở đâu, và điều gì khiến họ không để thua một ván nào trước Dsouza Quimcy Joaquim và Beg Mohamed Anas Imran của Ấn Độ. Nghề của tôi là tìm mảnh ghép mà cả sân vận động bỏ quên, và ở những môn thể thao mới xuất hiện, những mảnh ghép ấy nhiều vô kể.

Bối cảnh của một bộ môn vừa chạm ngõ đại hội

Teqball lần đầu tiên góp mặt trong chương trình thi đấu của một kỳ Asiad. Môn thể thao này kết hợp những yếu tố của bóng đá và bóng bàn: người chơi dùng chân, đầu, ngực để đưa bóng qua lại trên một mặt bàn cong, không được dùng tay, và mỗi bên chỉ được chạm bóng tối đa ba lần trước khi đưa bóng sang phần sân đối phương. Nghe qua thì đơn giản, nhưng khi bóng bay với tốc độ của một cú sút và xoáy theo quỹ đạo khó lường, khả năng kiểm soát bóng, phản xạ và kỹ thuật cá nhân trở thành điều kiện sống còn. Ở nội dung đôi, sự phối hợp ăn ý còn quan trọng hơn cả kỹ thuật đơn lẻ.

Với một bộ môn còn khá mới lạ ở Việt Nam, việc Minh Tân và Gia Nghi có mặt ở trận tranh HCĐ đã là một bất ngờ. Việc họ thắng trắng 2-0 lại càng đáng chú ý hơn. Không có nhiều nền thể thao dám đầu tư vào một bộ môn vừa được đưa vào hệ thống thi đấu chính thức, nơi không có lịch sử đối đầu, không có dữ liệu tham chiếu, và không có cơ hội sửa sai qua nhiều chu kỳ. Bạn hoặc là thích nghi ngay, hoặc là về nước sớm.

Tôi đã từng ngồi đếm từng pha bóng của Iceland ở World Cup 2026. Tôi tự đếm từng pha bóng của Iceland, rồi chợt thấy cả một thế giới. Ở trận hòa 1-1 trước Argentina trên sân Otkrytiye Arena, Iceland chỉ kiểm soát bóng 29 phần trăm, chạm bóng 340 lần so với 760 lần của đối thủ, nhưng thực hiện 38 pha phá bóng, 14 pha chặn cú dứt điểm, và thủ môn Halldórsson có 8 pha cứu thua, gồm cả quả phạt đền của Messi ở phút 64. Những con số ấy không nằm trong bất kỳ bảng thống kê tự động nào. Tôi phải tự đếm, và chính vì thế tôi tin chúng.

Đó cũng là điều tôi muốn làm với trận teqball của Minh Tân và Gia Nghi. Điều làm nên chiến thắng của cặp đôi Việt Nam nằm ở số lần chạm bóng ít hơn, vị trí đứng hợp lý hơn và khả năng tiết chế cảm xúc tốt hơn đối thủ. Họ di chuyển như một khối, người này tiến thì người kia lùi, không ai cố gắng làm anh hùng một mình. Trong một bộ môn mà ba lần chạm là giới hạn cứng, việc tiết chế còn khó hơn việc bùng nổ.

Phân tích trận đấu qua từng con số

Hãy bắt đầu từ con số 2-0. Một tỷ số trắng thường khiến người xem nghĩ đến sự áp đảo. Nhưng trong teqball, mỗi ván chỉ kéo dài đến 12 điểm, và cách biệt mong manh có thể bị xóa sổ bằng hai ba pha bóng liên tiếp. Thắng 2-0 nghĩa là cặp Việt Nam đã giữ được sự ổn định trong cả hai ván, không để rơi vào trạng thái mất kiểm soát dù chỉ một lần.

Cặp Ấn Độ của Dsouza Quimcy Joaquim và Beg Mohamed Anas Imran không phải đối thủ dễ chơi. Họ đến từ một nền thể thao có truyền thống đầu tư vào các môn mới, và tại các giải teqball châu Á, Ấn Độ thường xuyên có mặt ở vòng knock-out. Việc Minh Tân và Gia Nghi đánh bại họ mà không để mất ván nào cho thấy sự chuẩn bị tâm lý rất tốt. Ở những bộ môn mới, tâm lý thường là thứ đánh bại kỹ thuật. Bạn có thể tập cả năm, nhưng đến trận tranh huy chương, tay chân vẫn run nếu chưa từng đứng ở vị trí ấy.

Điều tôi chú ý nhất ở cặp đôi này là cách họ chia sẻ trách nhiệm. Trong teqball đôi nam nữ, sự phân công không rạch ròi như nhiều người tưởng. Không có chuyện người nam chuyên phòng thủ, người nữ chuyên tấn công, hay ngược lại. Cả hai phải xoay trục liên tục quanh bàn, mỗi người che khoảng trống mà người kia để lại. Tôi không có số liệu chính thức về số lần chạm bóng của từng người, nên tôi chỉ dám nói điều mình thấy: họ đổi vị trí gần như đồng bộ, và không ai bỏ vị trí của mình để chạy theo bóng.

Một chi tiết nữa đáng để ghi lại: ở bộ môn mà mỗi điểm số đều có thể xoay chuyển cục diện, người ta thường có xu hướng đánh mạo hiểm khi bị dẫn. Cặp Việt Nam đã không làm vậy. Họ giữ nhịp, chắt chiu từng điểm, và buộc đối phương phải tự mắc lỗi. Đó là dấu hiệu của một đội hiểu rõ giới hạn của mình và biết cách chơi trong giới hạn ấy.

Karate nối tiếp mạch huy chương

Niềm vui teqball chưa kịp lắng xuống thì đến lượt môn karate. VĐV Bùi Ngọc Nhi bước vào nội dung Kata biểu diễn cá nhân nữ. Cô để thua võ sĩ chủ nhà Nhật Bản Ono Maho với tỷ số 0-5 ở trận mở màn, rồi lần lượt đánh bại Choi Haeun của Hàn Quốc 5-0 và Leong Wai Yee Shannon của Singapore 4-1 để giành tấm HCĐ.

Ở karate kata, tỷ số không chỉ phản ánh kỹ thuật mà còn phản ánh độ chín của bài biểu diễn. Thua 0-5 trước chủ nhà ở trận đầu là một khởi đầu tồi tệ về mặt tinh thần. Nhưng Ngọc Nhi đã đứng dậy theo cách thuyết phục nhất: thắng trắng 5-0 ở trận kế tiếp. Với một võ sĩ trẻ, việc chuyển từ trạng thái bị áp đảo sang trạng thái áp đảo chỉ trong vài giờ đồng hồ là điều không dễ. Cơ thể là tấm bảng đen mà huấn luyện viên không bao giờ đọc hết, và những võ sĩ như Ngọc Nhi viết lên đó những gì họ học được từ chính thất bại của mình.

Thành tích này tiếp nối những dấu ấn của Ngọc Nhi tại SEA Games 33 và các giải trẻ châu Á. Cô vẫn còn cơ hội tranh thêm huy chương khi cùng đồng đội bước vào tứ kết Kata đồng đội nữ, gặp Nepal vào ngày 22/9. Ở nội dung đồng đội, yếu tố cá nhân nhường chỗ cho sự đồng đều, và đó là bài toán hoàn toàn khác.

Cơ hội bị bỏ lỡ cùng buổi sáng

Cùng buổi sáng 20/9, đội tuyển Teqball Việt Nam đã bỏ lỡ cơ hội giành thêm huy chương. Bá Trường Giang và Lê Anh Khoa để thua cặp đôi Iraq ở trận tranh HCĐ nội dung đôi nam. Đây là điều đáng tiếc, bởi nếu thắng, đoàn thể thao Việt Nam đã có ba tấm HCĐ chỉ trong nửa ngày thi đấu.

Tôi không muốn nhìn vào đó như một thất bại cần phải phủ nhận. Thất bại của Trường Giang và Anh Khoa cho thấy một điều quan trọng về bộ môn mới: khoảng cách giữa người thắng và người thua ở những môn này rất mong manh, và một quốc gia có thể vừa giành huy chương ở nội dung này, vừa thua ở nội dung khác trong cùng một buổi sáng. Không có sự thống trị tuyệt đối nào ở teqball châu Á, và đấy lại là cơ hội cho những nền thể thao chưa có truyền thống.

Bức tranh toàn cảnh trên bảng tổng sắp

Sau gần nửa ngày thi đấu, đoàn thể thao Trung Quốc đã vươn lên đứng đầu bảng tổng sắp huy chương với 2 HCV, 4 HCB và 1 HCĐ. VĐV Lin Xinyu ở nội dung ba môn phối hợp nữ là người mang về tấm HCV đầu tiên cho Trung Quốc tại Asiad 20.

Đoàn thể thao chủ nhà Nhật Bản xếp thứ hai với 2 HCV, 3 HCĐ. Macao, Hàn Quốc và Kazakhstan mỗi nơi có 1 HCV, lần lượt xếp thứ ba đến thứ năm. Trong khi đó, đoàn thể thao Việt Nam tạm xếp thứ chín với 2 tấm HCĐ.

Nhìn vào bảng tổng sắp, người ta dễ có cảm giác rằng thứ hạng đã nói lên tất cả. Nhưng bảng tổng sắp chỉ đếm huy chương, không đếm được những gì diễn ra phía sau. Nó không cho biết Minh Tân và Gia Nghi đã phải vượt qua bao nhiêu trận đấu để đến đây, không cho biết Ngọc Nhi đã thay đổi chiến thuật thế nào sau thất bại trận đầu, và cũng không cho biết cặp Trường Giang, Anh Khoa đã thiếu điều gì ở trận tranh HCĐ.

Góc nhìn phản trực giác

Ở những kỳ đại hội mà một bộ môn mới xuất hiện, tôi luôn tự hỏi liệu những tấm huy chương giành được ở đó có giá trị như huy chương ở những môn truyền thống. Câu trả lời thẳng thắn của tôi là chúng ta đang đặt sai câu hỏi.

Việc một quốc gia giành huy chương ở một môn thể thao mới không nên được đánh giá bằng số năm bộ môn đó tồn tại, mà bằng việc nó mở ra cánh cửa gì. Teqball xuất hiện ở Asiad 20 và ngay lập tức Việt Nam có mặt trên bục nhận huy chương. Điều đó có nghĩa là ở những bộ môn chưa được đầu tư bài bản, chúng ta vẫn có cơ hội nếu chọn đúng hướng và chuẩn bị đúng người. Ngược lại, nếu tiếp tục coi trọng thứ hạng tổng sắp hơn việc mở rộng cơ sở thể thao, chúng ta sẽ mãi chạy theo những môn mà mình đến muộn.

Tôi từng chứng kiến một series bị đóng sau sáu tập vì chỉ đạt trung bình 12.300 lượt xem mỗi số, thấp hơn nhiều so với 120.000 lượt xem thông thường. Thay vì bằng lòng với thất bại ấy, tôi đã biến nó thành một cuộc tranh luận và mở ra một hướng đi khác. Mùa hè sân trống, series chết yểu, nhưng tôi lại tìm thấy tiếng vọng. Ở thể thao Việt Nam, những bộ môn mới như teqball có thể là những mùa hè sân trống như vậy: ban đầu chẳng ai để tâm, nhưng nếu kiên trì, chúng có thể dạy chúng ta những điều mà môn truyền thống không dạy được.

Một tấm HCĐ ở môn teqball không làm thay đổi vị trí của Việt Nam trên bảng tổng sắp. Nó không đưa chúng ta lên top 5, không tạo ra cơn sốt truyền thông như một tấm HCV ở bóng đá hay điền kinh. Nhưng tôi cho rằng giá trị của nó nằm ở chỗ khác: nó cho thấy đoàn thể thao Việt Nam có mặt ở những nơi ít ai ngờ tới, và có những vận động viên sẵn sàng học một bộ môn mới chỉ trong vài năm để rồi đứng trên bục nhận huy chương châu lục.

Điều còn để ngỏ

Với 2 tấm HCĐ, ngày thi đấu đầu tiên của Asiad 20 chưa phải là một ngày bùng nổ. Nhưng nếu tôi học được điều gì sau mười năm đếm số, thì đó là những ngày mở màn chưa bao giờ nói lên toàn bộ câu chuyện. Minh Tân, Gia Nghi và Ngọc Nhi đã ghi những dòng đầu tiên. Câu hỏi còn để ngỏ là liệu thành công ở một bộ môn mới có đủ sức thay đổi cách chúng ta nhìn về thể thao Việt Nam, hay lại tiếp tục bị xếp vào hàng những điều đáng nhớ trong một ngày rồi bị lãng quên.

Tôi vẫn đếm. Và tôi vẫn tin vào những gì mình thấy bằng mắt.