Kiếm ba cạnh nữ Singapore và tấm huy chương đồng đầu tiên ở Đại hội châu Á: Bục đấu dựng từ bốn lần gục ngã

Phút cuối trận tứ kết, Elle Koh hạ thấp trọng tâm, mũi kiếm ba cạnh chúc xuống, và cả nhà thi đấu nín thở. Một cú chạm, một tiếng bíp khô khốc, bảng điện tử nhảy lên 42–41. Đội kiếm ba cạnh nữ Singapore vừa lách qua khe cửa hẹp nhất để bước vào vùng huy chương. Tôi ngồi trước màn hình ở Bình Dương, tay vẫn cầm cốc cà phê nguội từ lúc nào. Không có tiếng hò reo khán đài, không có bình luận viên gào thét, chỉ có tiếng kim loại chạm nhau và tiếng thở. Có những đêm không cần ngủ vì mơ ước của người khác đủ sáng để mình đi tiếp. Singapore bước vào môn kiếm ba cạnh đồng đội nữ với tư cách hạt giống số một, vị trí được xác lập trên bảng xếp hạng điểm của Liên đoàn Đấu kiếm Quốc tế. Vị trí đó cho họ quyền miễn vòng một và bước thẳng vào tứ kết. Nhưng trước kỳ Đại hội này, đội đã bị loại ngay tại tứ kết trong ba kỳ liên tiếp. Ba lần đứng trước cùng một cánh cửa, ba lần bị đẩy ra ngoài. Để hiểu vì sao tấm huy chương đồng này lại nặng đến vậy, phải nhìn vào chính luật chơi của kiếm ba cạnh. Đây là thứ vũ khí không có luật quyền ưu tiên. Ở kiếm liễu và kiếm Sabre, khi hai bên ra đòn gần như cùng lúc, trọng tài buộc phải xác định ai tấn công trước để trao điểm. Còn ở kiếm ba cạnh, chỉ cần mũi kiếm chạm vào bất cứ phần nào trên cơ thể đối thủ, từ mũi chân tới đỉnh đầu, điểm được tính ngay. Nếu cả hai cùng chạm, cả hai cùng ăn điểm. Luật chạm đôi biến kiếm ba cạnh thành môn đấu trí nhiều hơn đấu sức, nơi những cú lội ngược dòng xuất hiện dày hơn hẳn so với hai môn còn lại. Và luật đồng đội ở đấu kiếm lại càng đặc biệt: không có trận tranh huy chương đồng. Cả hai đội thua ở bán kết đều nhận huy chương đồng. Quy định đã tồn tại nhiều thập kỷ ấy biến trận tứ kết thành cánh cửa quyết định. Vượt qua được, tấm huy chương gần như đã nằm trong tay. Trận tứ kết gặp Uzbekistan vì thế không chỉ là một trận đấu. Đó là bài kiểm tra tâm lý sau ba lần gục ngã. Singapore khởi đầu chệch choạc, để đối phương dẫn trước với khoảng cách không nhỏ, rồi bám đuổi từng điểm một. Đến lượt đấu cuối cùng, khi Elle Koh bước lên piste với tư cách người chốt hạ, đội mới có cơ hội san bằng và vượt lên đúng ở những giây cuối. Trong đội hình Singapore lần này, cái tên đáng chú ý nhất là Kiria Tikanah, người vừa giành huy chương bạc nội dung kiếm ba cạnh đơn nữ tại chính kỳ Đại hội này. Một VĐV vừa thi đấu cá nhân ở đỉnh phong độ rồi lập tức bước vào giải đồng đội sẽ mang theo trạng thái tinh thần khác hẳn đồng đội. Kinh nghiệm đối đầu với những đối thủ hàng đầu ở nội dung đơn giúp cô giữ được cái đầu lạnh trong những lượt đấu cân não. Bên cạnh Kiria còn có Filzah Hidayah, Esther Tan và Elle Koh. Bốn cái tên, một khối. Ở thể thức đồng đội ba cạnh, các VĐV luân phiên vào sân qua chín lượt đấu, mỗi lượt chạm tối đa trong một khoảng thời gian nhất định, cộng dồn tới mốc 45 điểm. Người chốt hạ thường là VĐV có khả năng giữ bình tĩnh tốt nhất, bởi lượt cuối quyết định toàn bộ cục diện. Singapore cho thấy họ xây dựng đội theo hướng giữ được nhịp ở nửa sau trận. Trước Uzbekistan, họ sống sót bằng đúng cách ấy. Nhưng ở bán kết, gặp đội tuyển Hàn Quốc, đương kim vô địch trở lại đấu trường châu lục, khoảng cách bị kéo giãn. Tỷ số chung cuộc 35–45 cho thấy Hàn Quốc không tạo ra một đợt bùng nổ nào để hạ gục đối thủ, mà tích lũy điểm đều đặn qua từng lượt, siết dần thế trận cho tới khi khoảng cách trở thành không thể san lấp. Đây là điểm cần nhìn thẳng. Một đội hạt giống số một bước vào giải với kỳ vọng cạnh tranh vàng hoặc bạc, mà kết quả lại là đồng. Nếu chỉ nhìn vào tấm huy chương, đó là bước ngoặt lịch sử. Nếu nhìn vào vị trí hạt giống, đó là một kỳ giải chưa chạm tới trần. Hai cách đọc cùng đúng, và người viết thể thao có trách nhiệm đặt cả hai cạnh nhau thay vì chọn một. Nhìn rộng ra toàn đoàn, bức tranh còn sáng hơn một tấm huy chương đơn lẻ. Đoàn Singapore khép kỳ Đại hội với huy chương bạc kiếm ba cạnh đơn nữ của Kiria Tikanah, huy chương đồng kiếm liễu, và huy chương đồng đồng đội kiếm ba cạnh nữ. Ba tấm huy chương trải trên hai loại vũ khí khác nhau cho thấy chiều sâu của chương trình đào tạo, chứ không phải một cá nhân lóe sáng rồi tắt. Ở một bộ môn mà Việt Nam và phần lớn các nước Đông Nam Á vẫn còn loay hoay tìm chỗ đứng, cách Singapore dàn trải lực lượng đáng để nhìn lại. Điểm đáng bàn thứ hai nằm ở kết quả được ghi nhận. Tỷ số 42–41 ở trận tứ kết không khớp với thể thức relay chạm tới 45 điểm thông thường. Có thể trận đấu kết thúc khi hết giờ với một bên đang dẫn điểm, cũng có thể đây là cách ghi rút gọn của ban tổ chức. Chi tiết này cần được kiểm chứng trước khi gán ghép bất kỳ kết luận chiến thuật nào cho nó. Truyền thông trong nước Singapore đã gọi trận tứ kết là một cú lội ngược dòng ngoạn mục. Đó là cách diễn đạt của người đưa tin, hợp lý trong một bản tin ngắn. Nhưng nhìn vào toàn bộ dấu chân của đội ở giải này, bức tranh phức tạp hơn nhiều so với hai chữ ngoạn mục. Đội bám đuổi, sống sót, rồi thua bán kết với khoảng cách mười điểm. Đó là một hồ sơ tiến bộ, không phải một hồ sơ thống trị. Nền tảng của đấu kiếm châu Á hiện tại cũng đáng được nhắc tới. Hàn Quốc từ lâu thống trị bộ môn này ở cấp châu lục và vẫn giữ vị thế với một đội hình dày dặn. Singapore đang ở thế đuổi phía sau, và việc đội nữ kiếm ba cạnh giành huy chương đồng đầu tiên trong lịch sử không thay đổi tương quan ấy ngay lập tức. Đó là bước tiến, không phải cuộc lật đổ. Vết sẹo nhà vô địch nằm ở chỗ ấy. Ba lần bị loại ở tứ kết, và lần thứ tư đội mới bước qua được, bằng cửa hẹp nhất, bằng một cú chạm trong hiệp phụ. Những vết sẹo không biến mất vì có huy chương; chúng chỉ đổi vai trò, từ thứ đè nặng thành thứ đỡ lấy bước chân. Ở góc độ vận hành, một tấm huy chương lịch sử ở môn thể thao ít người theo dõi thường mở ra hai cánh cửa cùng lúc: dòng tiền đầu tư từ cơ quan thể thao quốc gia, và làn sóng ghi danh mới ở các CLB, trường học. Nhưng cánh cửa ấy chỉ mở nếu đội hình nòng cốt còn trụ lại đủ lâu để dẫn dắt lớp kế cận. Đó mới là phép thử thật sự của chu kỳ tiếp theo. Một tấm huy chương có thể được in lên bảng tin trong vài ngày; một thế hệ VĐV thì cần cả thập kỷ mới định hình xong. Cũng cần nói thêm về phía bên kia chiến tuyến. Uzbekistan rời giải với tư cách đội bị loại sát nút nhất, và trong một bộ môn mà khoảng cách giữa các đội hàng đầu châu lục ngày càng mỏng, họ sẽ còn quay lại. Các kỳ Đại hội tiếp theo tổ chức tại Nhật Bản càng làm khu vực trở nên nóng hơn, khi nước chủ nhà và các nền đấu kiếm mạnh ở Đông Bắc Á cùng dồn nguồn lực cho vòng loại. Suất huy chương của bốn năm tới sẽ khó giành hơn, không dễ hơn. Tấm huy chương đồng ấy rồi sẽ phai dần trong trí nhớ số đông, như hàng trăm tấm huy chương khác ở các kỳ Đại hội. Thứ còn lại không phải là màu kim loại, mà là hình ảnh một nữ VĐV đứng ở vạch xuất phát, sau khi đội mình vừa bị đẩy khỏi cuộc chơi lần thứ ba, và vẫn chọn tấn công thay vì phòng ngự. Nếu một cây kiếm ba cạnh ở châu Á có thể được rèn lại từ vết sẹo, thì câu hỏi của bốn năm tới là ai sẽ là người cầm nó, và họ có dám đưa mũi kiếm tiến lên trước khi đồng hồ điểm giây cuối.