Rasselbock Backyard Ultra: ba vận động viên nữ chiếm trọn nhóm trụ lại cuối cùng, ban tổ chức gọi đó là lần đầu tiên ở Anh

Đúng một giờ, tiếng còi lại vang. Không có lệnh xuất phát riêng cho từng người, không có làn chạy, không có dây đích giăng ngang. Tất cả cùng bước ra con đường đất quanh khuôn viên Hardwick Estate ở Derbyshire, nước Anh, đi trọn một vòng 6,706 km, rồi phải có mặt lại ở vạch xuất phát trước khi kim đồng hồ chạm vạch kế tiếp. Về muộn là dừng. Không đứng dậy khi còi vang là dừng. Cứ thế, giờ này qua giờ khác, cho đến khi chỉ còn một người trên đường.

Muốn chạm mốc 100 dặm trong 24 giờ, người chạy phải giữ đúng nhịp 8 phút 57 giây mỗi km. Một tốc độ mà phần lớn người chạy phong trào giữ được trong một buổi sáng đẹp trời. Cuộc đua không hỏi bạn chạy nhanh đến đâu. Nó hỏi bạn chịu được bao nhiêu lần lặp lại.

Ở Rasselbock Backyard Ultra, ba người cuối cùng còn trụ lại sau khi 138 người khác đã rời đường đua đều là phụ nữ. Ban tổ chức gọi đây là lần đầu tiên một giải backyard ultra tại Anh có nhóm dẫn đầu cuối cùng toàn nữ.

Một vòng lặp, một giờ

Thể thức backyard ultra ra đời từ một cuộc đua tự phát ở Tennessee và lan sang châu Âu trong khoảng mười năm trở lại. Luật của nó gói gọn trong một dòng: mỗi giờ chạy một vòng cố định, đúng giờ xuất phát, người cuối cùng còn đứng là người duy nhất được ghi nhận hoàn thành. Người về nhì, về ba theo cách gọi thông thường đều mang nhãn DNF — không hoàn thành. Khi báo chí viết về “nhóm ba người dẫn đầu”, đó là quy ước của cộng đồng chạy, không phải một hạng mục chính thức.

Rasselbock do một đơn vị tổ chức tư nhân điều hành, nằm ngoài hệ thống của Liên đoàn điền kinh thế giới. Không có suất tham dự theo chuẩn thành tích, không có điểm xếp hạng, không có chỉ tiêu tuyển chọn quốc gia. Có 141 người đăng ký, trong đó khoảng 30 phụ nữ và 111 nam giới, tức 21% và 79%. Địa điểm thi đấu thuộc quyền quản lý của National Trust, tổ chức bảo tồn di sản của Anh, và phần lớn thông cáo gửi báo chí dành dung lượng cho câu chuyện về Bess of Hardwick, nữ quý tộc thế kỷ 16 từng gây dựng cơ nghiệp tại đây. Ông Matt Dillon, đại diện khu di sản, được trích lời nhấn mạnh sự trùng hợp giữa một người phụ nữ quyền lực của quá khứ và ba người phụ nữ vừa tạo ra kết quả của hiện tại.

Ngày thi đấu được ghi là “thứ Bảy”. Không có ngày cụ thể, không có tên ba vận động viên, không có tổng quãng đường, không có số vòng, không có thời gian hoàn thành. Đó là toàn bộ dữ liệu mà thông cáo cung cấp.

Tỷ lệ 21% phía sau kết quả

Trong một cuộc đua mà 138 người phải bỏ cuộc, ba người ở lại không nhất thiết là ba người có nền tảng thể lực tốt nhất. Ở nhịp 8 phút 57 giây mỗi km, chênh lệch về thể tích hấp thụ oxy tối đa gần như không còn ý nghĩa sau giờ thứ mười hai. Thứ quyết định là kỷ luật giữ đúng nhịp, khả năng chịu đựng thiếu ngủ, và chất lượng của ê-kíp hỗ trợ phía sau — người lo thức ăn, thay tất, xử lý phồng chân, giữ ấm cơ trong khoảng nghỉ ngắn giữa hai vòng. 45 phút bên lề sân cỏ, một đời không bao giờ cũ; ở Hardwick, khoảng lề ấy chỉ dài chưa đầy một giờ, và nó là nơi cuộc đua thực sự được định đoạt.

Điểm đáng chú ý nhất của kết quả này nằm ở tỷ lệ 21% phía sau ba người dẫn đầu. Phụ nữ chiếm khoảng một phần năm số người xuất phát và chiếm trọn ba vị trí trụ lại lâu nhất. Đọc riêng tỷ lệ tham dự, ta thấy một sân chơi còn lệch. Đọc riêng kết quả, ta thấy một cú đảo ngược. Đặt hai điều đó cạnh nhau mới ra được bức tranh thật: một nhóm nhỏ, được chọn lọc rất kỹ về mặt ý chí, đã vượt lên phần đông.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các giải chạy đường dài trong nước, tôi từng ngồi đếm số áo đấu nữ trên đường chạy của một giải marathon phong trào có hơn mười nghìn người tham dự. Ở cự ly 5 km, phụ nữ chiếm gần một nửa. Ở cự ly 42 km, tỷ lệ ấy rơi xuống dưới một phần năm. Phụ nữ Việt Nam chạy đông, nhưng họ chạy ngắn. Cự ly càng dài, khoảng cách giới càng mở ra, và nguyên nhân không nằm ở sinh lý mà ở thời gian: rời nhà mười tiếng liên tục khó hơn rời nhà một tiếng rất nhiều. Một cuộc đua kéo dài hơn 24 giờ như ở Hardwick đòi hỏi một cấu trúc gia đình cho phép ai đó được vắng mặt trọn một ngày. Đó là điều kiện xã hội, không phải điều kiện cơ bắp.

Thứ không được ghi

Một kết quả thể thao không có lấy một thông số hiệu năng thì không thể đánh giá được trình độ. Ba vận động viên nữ ở Hardwick có thể là những tay chạy siêu đường dài hàng đầu nước Anh, cũng có thể chỉ là ba người kiên nhẫn nhất trong một ngày mà các đối thủ mạnh nhất lần lượt bỏ cuộc vì chấn thương. Không có số vòng, không có tổng thời gian, không ai trả lời được. Tuyên bố “lần đầu tiên” cũng đứng trên lời của ban tổ chức: ở Anh không có cơ quan nào công bố danh sách nhóm dẫn đầu của toàn bộ các giải backyard ultra để đối chiếu.

Nhìn bảng tỷ số, tôi học được cách đọc những gì không được ghi. Ở Hardwick, thứ không được ghi là tên. Ba người phụ nữ đã chạy hơn một ngày đêm và không được gọi tên trong chính câu chuyện về họ.

Điều đó phơi ra một thói quen của báo chí thể thao nữ: thành tích của phụ nữ thường được kể như một cột mốc biểu tượng trước khi được đo như một hiệu năng. Nếu ba người trụ lại cuối cùng là nam, bài báo gần như chắc chắn sẽ mở đầu bằng số vòng và tổng quãng đường. Ở đây, dung lượng dành cho Bess of Hardwick nhiều hơn dành cho ba nhân vật chính.

Giá trị thương mại của một giải như Rasselbock nằm ở phí đăng ký và ở hình ảnh khu di sản, không nằm ở bản quyền truyền hình hay tiền thưởng. Một cột mốc “lần đầu tiên” là tài sản truyền thông rẻ và hiệu quả cho cả ban tổ chức lẫn đơn vị quản lý di tích. Nó không sai. Nó chỉ chưa được kiểm chứng, và giá trị thi đấu thật của nó vẫn đang chờ một bảng kết quả có tên.

Điều còn lại

Khi sân vận động trống rỗng, những tiếng nói bình thường bỗng trở thành thủ lĩnh. Ba người phụ nữ ở Derbyshire đã làm được điều mà 138 người khác không làm được, trong một thể thức không có khán giả, không có ống kính truyền hình, không có tiền thưởng. Điều đó đủ để kết quả ấy có giá trị, kể cả khi không ai đo được nó.

Câu hỏi tôi giữ lại sau khi gấp lại bài báo: nếu một kết quả đủ sức làm nên lịch sử, tại sao người ta lại quên ghi tên người làm ra nó?