Van de Ven ở cánh trái Hà Lan: Driessen gọi Maatsen, và câu chuyện nằm ở vai trò chứ không phải năng lực

Valentijn Driessen không nói vòng vo. Trên chương trình Kick-Off của De Telegraaf, cây bút kỳ cựu này đã chỉ thẳng vào Micky van de Ven và tuyên bố rằng để trung vệ của Tottenham đá hậu vệ trái ở đội tuyển Hà Lan là một sự đặt sai chỗ. Ông không chỉ trích cầu thủ theo kiểu cảm tính. Ông gọi Ian Maatsen là phương án thay thế lý tưởng, nhắc đến Jorrel Hato như một lựa chọn khớp với hệ thống hơn, rồi quay sang đặt dấu hỏi cho chính cách huấn luyện viên vận hành đội bóng. Bối cảnh ai cũng biết: một trận hòa 2-2 trước Hy Lạp, ba trận liên tiếp cùng một vấn đề ở hành lang trái, và một nền bóng đá luôn sẵn có vài cây bút chờ sẵn để mổ xẻ mọi quyết định nhân sự. Giữa tiếng ồn đó, thứ đáng phân tích không phải là việc Van de Ven hay hay dở. Thứ đáng phân tích là vì sao một cầu thủ có tốc độ phục hồi thuộc hàng nhanh nhất châu Âu lại bị đem đặt vào một vai trò đòi hỏi thứ khác hoàn toàn. Để hiểu cuộc tranh luận này, cần tách hai câu hỏi vốn bị gộp làm một. Câu hỏi thứ nhất: Van de Ven có phải một hậu vệ trái giỏi? Câu hỏi thứ hai: đội tuyển Hà Lan có cần một hậu vệ trái giỏi theo đúng nghĩa đó không? Người ta thường trả lời câu thứ nhất rồi tưởng rằng mình đã trả lời câu thứ hai. Đó là sai lầm cơ bản. Van de Ven trưởng thành ở vị trí trung vệ. Ở Tottenham, cậu là mẫu trung vệ lùi sâu nhưng có khả năng tăng tốc phục hồi đáng sợ, kiểu cầu thủ mà khi đối phương thoát xuống, cậu vẫn kịp bắt lại từ phía sau. Đó là một kỹ năng phòng ngự mang tính chuyển đổi trạng thái: giá trị của nó thể hiện rõ nhất khi đội bị đánh vào khoảng trống và cần ai đó xóa sai lầm. Hà Lan thì đang vận hành theo một logic khác. Đội bóng của Ronald Koeman xây dựng bóng từ tuyến dưới, kiểm soát thế trận và yêu cầu các hậu vệ biên tham gia vào khâu luân chuyển bóng. Hậu vệ trái trong hệ thống đó không chỉ phòng ngự. Anh ta phải biết nhận bóng dưới áp lực, phải chọn được đường chuyền phá tuyến, phải dâng cao tạo chiều rộng và phối hợp với tiền vệ cánh. Đây là chỗ mâu thuẫn lộ ra. Van de Ven giỏi ở khâu chuyển đổi. Hệ thống lại cần người giỏi ở khâu kiểm soát. Hai thứ đó không tự động đi cùng nhau, dù cùng nằm trong một hàng phòng ngự. Cần nói rõ một điều về bối cảnh rộng hơn, bởi nó quyết định cách đọc toàn bộ câu chuyện. Hà Lan không thiếu hậu vệ trái. Đây là một vấn đề của sự dư thừa, không phải của sự khan hiếm. Trong tay Koeman có ba hồ sơ khác nhau cho cùng một vị trí: một trung vệ bị kéo ra biên, một hậu vệ trái tự nhiên đang chơi ở Premier League, và một sản phẩm của lò Ajax có thể đá cả trung vệ lẫn biên. Khi bạn có ba lựa chọn, câu hỏi không còn là ai giỏi nhất. Câu hỏi trở thành ai khớp nhất với thứ bạn đang cố xây dựng. Điều Driessen nói, gạn lại, là một phê bình về sự phù hợp vai trò, không phải về năng lực thô. Ông thừa nhận Van de Ven có tốc độ. Ông không phủ nhận cậu là một cầu thủ tốt. Ông đặt câu hỏi: nếu tốc độ của cậu chỉ dùng để sửa sai, thì cậu đang bị tiêu thụ chứ không được khai thác. Câu đó đáng dừng lại. Trong bóng đá hiện đại, một hậu vệ có tốc độ phục hồi hàng đầu có hai cách tạo giá trị. Cách thứ nhất là chủ động: dâng cao, tham gia tấn công, biến tốc độ thành mối đe dọa ở hành lang. Cách thứ hai là bị động: lùi lại, chờ đối phương phản công, và dùng tốc độ để dập lửa. Cách thứ hai nghe có vẻ an toàn, nhưng nó biến một tài sản tấn công thành một công cụ chữa cháy. Bạn trả tiền cho một chiếc xe đua rồi bắt nó chở hàng. Người ta nhìn 222 triệu và hét lên. Tôi đọc dòng chữ nhỏ — cái phần nói rằng tiền không mua được sự phù hợp. Driessen nói thẳng hơn: nếu cậu ta chỉ ở đó để sửa sai, thì bạn đang tự phá mục đích của chính mình. Đây là một câu phê bình nhắm vào cả huấn luyện viên lẫn cầu thủ. Huấn luyện viên bố trí sai, cầu thủ không đủ công cụ để làm đúng. Rồi ông thêm một câu nữa, và đây mới là câu quan trọng: Van de Ven chỉ cần những chỉ dẫn rõ ràng, chứ không phải đủ loại mẹo chiến thuật. Đọc kỹ câu này, ta thấy Driessen đang mô tả Van de Ven như một cầu thủ có độ linh hoạt chiến thuật thấp, người bị nhồi quá nhiều chi tiết vị trí đến mức mất đi sự tự nhiên. Ông không nói Van de Ven kém. Ông nói Van de Ven bị đặt vào một hệ thống đòi hỏi ở cậu những thứ cậu không có sẵn. Đây là điểm mà truyền thông đại chúng thường bỏ qua khi họ gọi ai đó là hậu vệ trái tệ. Họ nhìn vào một pha bóng hỏng và kết luận về con người. Nhưng một hậu vệ chơi sai vai trò thì không phải là một hậu vệ tệ. Cậu ta là một cầu thủ bị đặt sai chỗ, và cái giá phải trả là cả cầu thủ lẫn đội bóng cùng mất. Cầu thủ mất sự tự tin và mất đi hình ảnh của mình. Đội bóng mất đi giá trị mà lẽ ra nó có thể khai thác nếu đặt cầu thủ ấy đúng nơi. Tôi đã dành nhiều năm lang thang ở những nơi mà các thương vụ thật sự thành hình, và bài học lớn nhất không nằm ở việc ai đó chơi hay hay dở trong một trận. Bài học nằm ở việc đọc xem một cầu thủ được mua về để làm gì, được đặt vào đâu, và hệ thống xung quanh cậu ta có khớp với con người cậu ta không. Một cầu thủ giỏi ở sai hệ thống sẽ trông tầm thường. Một cầu thủ tầm thường ở đúng hệ thống sẽ trông xuất sắc. Đó là quy luật mà bất kỳ ai làm nghề chuyển nhượng đều phải khắc cốt. Áp tiêu chí đó vào cánh trái của Hà Lan, ta thấy ba hồ sơ khác nhau rõ rệt. Van de Ven là trung vệ chuyển sang biên. Vũ khí của cậu là tốc độ phục hồi và khả năng đọc tình huống phòng ngự. Cậu phù hợp với một cấu trúc chuyển đổi, nơi đội chấp nhận nhường bóng và trừng phạt đối phương bằng phản công. Ian Maatsen là hậu vệ trái tự nhiên. Cậu lớn lên ở vai trò đó, quen với việc dâng cao, quen với việc nhận bóng ở hành lang và tham gia vào các pha phối hợp tấn công. Hồ sơ của cậu khớp với yêu cầu thoải mái với bóng mà Driessen nêu ra. Jorrel Hato là phương án lai. Cậu có thể đá trung vệ lẫn hậu vệ trái, xuất thân từ lò Ajax, và mang trong mình kiểu cầu thủ được đào tạo để chơi bóng bằng chân ngay từ tuyến dưới. Trên giấy, nếu hệ thống cần một hậu vệ trái biết chơi bóng, thì Maatsen và Hato là những người khớp hồ sơ hơn. Nhưng đây là chỗ câu chuyện rẽ sang một hướng khác, và nó không còn là chuyện chiến thuật thuần túy nữa. Nếu Maatsen khớp hồ sơ đến vậy, tại sao cậu ta không được chọn? Driessen nhắc đến một chi tiết đáng chú ý: Maatsen không lọt vào mắt các huấn luyện viên trưởng. Không phải một huấn luyện viên. Mà là các huấn luyện viên, số nhiều. Đây là một tín hiệu thị trường mà tôi theo dõi rất kỹ, và nó vượt ra ngoài phạm vi một trận đấu. Khi một cầu thủ bị gạt khỏi đội tuyển qua nhiều đời huấn luyện viên, vấn đề thường không nằm ở phong độ. Phong độ có thể lên xuống. Vấn đề nằm ở nguyên mẫu, ở kiểu cầu thủ mà hệ thống ưa thích. Nếu Maatsen chơi hay ở cấp câu lạc bộ mà vẫn bị bỏ rơi ở cấp đội tuyển, thì cái bị bỏ rơi không phải là một cầu thủ đang xuống phong độ. Cái bị bỏ rơi là một mẫu cầu thủ không khớp với triết lý. Tôi không nghe lời hứa, tôi đọc điều khoản giải phóng hợp đồng. Và trong trường hợp này, điều khoản là sự lựa chọn nhân sự lặp đi lặp lại. Khi cùng một quyết định được đưa ra bởi nhiều người khác nhau, đó không còn là sở thích cá nhân. Đó là một thiên kiến hệ thống. Điều này có hệ quả trực tiếp đến giá trị thị trường của cả ba cầu thủ. Với Maatsen, việc liên tục bị gạt khỏi đội tuyển, dù chơi tốt ở Aston Villa, có thể làm mềm đi cảm nhận của thị trường về cậu trong ngắn hạn. Các câu lạc bộ mua bán đọc những tín hiệu này. Một cầu thủ không được đội tuyển trọng dụng thường bị định giá thấp hơn một chút so với năng lực thật, và đó chính là khoảng trống mà những người làm chuyển nhượng giỏi tìm cách khai thác. Với Van de Ven, tác động có thể ngược lại. Nếu các câu lạc bộ đọc lời phê bình của Driessen như một sự đặt sai chỗ chứ không phải một khiếm khuyết, thì giá trị của cậu ở vai trò trung vệ, vai trò thật của cậu ở Tottenham, không hề suy giảm. Thậm chí, việc cậu bị đem ra làm vật tế ở một vị trí không phải sở trường còn củng cố hình ảnh một trung vệ đa năng, sẵn sàng chơi ở đâu đội bóng cần. Đó là một dạng tín hiệu tích cực trá hình. Nhưng có một vấn đề về độ tin cậy mà tôi phải nêu, bởi nó ảnh hưởng đến toàn bộ cuộc tranh luận. Tài liệu tôi có trong tay, bản tổng hợp từ Goal.com dựa trên Kick-Off của De Telegraaf, nhắc đến huấn luyện viên trưởng Hà Lan với một cái tên không khớp ở nhiều đoạn, trong khi ở đoạn khác lại nhắc đến Koeman như một người tuyển chọn. Huấn luyện viên trưởng của Hà Lan là Ronald Koeman. Cái tên xuất hiện xen kẽ trong nguồn không thuộc về đội tuyển Hà Lan. Điều này có nghĩa là gì? Có hai khả năng. Một là lỗi dịch thuật hoặc lỗi tổng hợp. Hai là mâu thuẫn nội tại trong chính nguồn tin. Dù là khả năng nào, tôi cũng đánh dấu đây là dữ liệu cần xác minh, chứ không phải sự thật để trích dẫn. Trong nghề của tôi, một cái tên sai có thể làm sụp đổ cả một bài phân tích. Ba nguồn, không phải một. Luôn luôn là ba nguồn. Điều đáng chú ý là dù có lỗi về chi tiết, chủ đề cốt lõi của bài, việc một bình luận viên phê bình Van de Ven ở vai trò hậu vệ trái, vẫn nhất quán xuyên suốt. Cái sai nằm ở chi tiết, không nằm ở luận điểm. Nhưng chính cái chi tiết sai đó nhắc nhở chúng ta rằng ngay cả những nguồn có vẻ uy tín cũng có thể trượt. Một điểm nữa cần đặt lên bàn: quan điểm này không phải là tiếng nói duy nhất ở Hà Lan. Mike Verweij, đồng nghiệp của Driessen, đưa ra một góc nhìn mềm mỏng hơn. Ông nhấn mạnh vào tốc độ của Van de Ven như một tài sản, và cho rằng vấn đề không nằm ở việc cậu ta không đủ giỏi, mà nằm ở cách cậu ta được sử dụng. Sự tồn tại của hai quan điểm trái chiều trong cùng một tòa soạn cho thấy cuộc tranh luận ở Hà Lan chưa ngã ngũ. Nó là một chu kỳ ý kiến do bình luận viên dẫn dắt, không phải một cuộc khủng hoảng do kết quả dẫn dắt. Và đó là điểm mấu chốt. Một trận hòa 2-2 trước Hy Lạp, cộng thêm ba trận liên tiếp cùng một vấn đề, đó là toàn bộ nhiên liệu cho cuộc tranh luận này. Không có dữ liệu xG, không có chỉ số PPDA, không có số đường chuyền tiến bộ. Chỉ có mắt nhìn và tiếng nói. Tôi tôn trọng mắt nhìn của một cây bút kỳ cựu, nhưng tôi không bao giờ để mắt nhìn thay thế cho dữ liệu. Khi ai đó nói một cầu thủ chơi tệ mà không đưa ra một con số nào, tôi ghi lại nhận định đó và chờ thêm bằng chứng. Đại dịch không giết chết thị trường, nó lột trần những kẻ đoán mò. Cùng một logic áp dụng ở đây. Khi không có dữ liệu, người ta đoán. Khi có dữ liệu, người ta biết. Và trong trường hợp Van de Ven ở cánh trái, dữ liệu mà tôi muốn thấy là số lần cậu tham gia vào các pha luân chuyển bóng, tỷ lệ chuyền thành công dưới áp lực, và số pha dâng cao tạo cơ hội. Không ai trong cuộc tranh luận này đưa ra những con số đó. Đó là lý do tôi giữ lại phán đoán cuối cùng. Hành lang khách sạn trước World Cup nói nhiều hơn mọi cuộc họp báo trong mùa hè. Và trong những hành lang đó, thứ người ta bàn tán không phải là Van de Ven có giỏi không. Thứ người ta bàn là cậu ta được dùng để làm gì. Đó mới là câu hỏi đúng. Một trung vệ hàng đầu bị đẩy ra biên không phải là một vấn đề của cá nhân cậu ta. Đó là một vấn đề của người cầm lái, người quyết định đặt cậu ta ở đó và rồi phàn nàn về kết quả. Còn có một chiều kích khác mà ít người để ý. Cuộc tranh luận này phản ánh sự xung đột giữa cấp câu lạc bộ và cấp đội tuyển. Van de Ven được đào tạo để làm trung vệ ở Tottenham, chơi trong một hệ thống Premier League đòi hỏi khả năng phòng ngự không bóng và đọc trận đấu. Maatsen được đào tạo để làm hậu vệ trái ở Aston Villa, chơi trong một hệ thống đề cao việc tham gia tấn công. Hato được đào tạo ở Ajax, nơi dạy cầu thủ chơi bóng bằng chân ngay từ nhỏ. Ba hệ thống khác nhau, ba cách hiểu khác nhau về cùng một vị trí. Khi bạn gom ba người này vào một đội tuyển và yêu cầu họ chơi theo một khuôn mẫu duy nhất, bạn không chỉ đang chọn người. Bạn đang cố hòa giải ba trường phái. Và đó là một bài toán khó hơn nhiều so với việc chọn ai đá chính. Sự dư thừa ở cánh trái Hà Lan thực ra là một tín hiệu tích cực. Một nền bóng đá có ba lựa chọn cho một vị trí là một nền bóng đá khỏe. Nhưng sự dư thừa cũng tạo ra áp lực. Khi bạn có nhiều lựa chọn, mọi quyết định đều có thể bị chất vấn. Nếu bạn chọn Van de Ven và cậu ta chơi không tốt, người ta sẽ hỏi vì sao không chọn Maatsen. Nếu bạn chọn Maatsen và cậu ta chơi không tốt, người ta sẽ hỏi vì sao không dùng kinh nghiệm của Van de Ven. Đây là cái bẫy của sự dư thừa. Nó không làm huấn luyện viên dễ thở hơn. Nó làm ông ta khó thở hơn. Cuộc tranh luận về cánh trái của Hà Lan sẽ không dừng lại ở một trận hòa. Nếu Van de Ven tiếp tục bị đặt ở vai trò không phải sở trường và tiếp tục bị phê bình, áp lực sẽ chuyển từ cầu thủ sang huấn luyện viên. Và khi áp lực chuyển sang huấn luyện viên, câu hỏi không còn là ai đá cánh trái, mà là triết lý nào đang được áp đặt lên một tập thể vốn có đủ tài năng để chơi tự do hơn. Driessen đã chạm vào điểm đó khi ông nói về việc các cầu thủ tin rằng chỉ dẫn của huấn luyện viên quan trọng hơn việc chơi bóng với sự tự do. Đó là một lời buộc tội nặng hơn nhiều so với việc chê một hậu vệ trái. Còn với thị trường, hãy theo dõi Maatsen. Một cầu thủ bị gạt khỏi đội tuyển qua nhiều đời huấn luyện viên là một tài sản bị định giá thấp, và những tài sản bị định giá thấp luôn có người chờ mua. Đừng hỏi vì sao Napoli dám chi. Hãy hỏi vì sao họ không phải thanh lý ai để có tiền. Câu trả lời nằm ở chỗ: họ biết đọc thứ mà người khác chỉ nghe. Khi thị trường nhìn vào một cầu thủ bị bỏ rơi và thấy một vấn đề, tôi nhìn vào đó và thấy một mức giá sai. Và giữa một mùa chuyển nhượng đầy tiếng ồn, thứ đáng giá nhất không phải là tin đồn. Thứ đáng giá nhất là một cầu thủ tốt đang bị hiểu sai.