Bóng chuyền nữ Việt Nam thua Indonesia 0-3 tại Asiad 20: Chuỗi bước một - chuyền hai - tấn công đứt gãy

Chiếc xe buýt đáng lẽ đỗ trước sảnh khách sạn lúc 10 giờ 10 phút. Quá 11 giờ, khoảng sân ấy vẫn trống. Trong sảnh, các cô gái của đội tuyển bóng chuyền nữ Việt Nam ngồi rải rác trên ghế, túi đồ nghề đặt dưới chân, có người mở điện thoại rồi cất đi, có người siết nhẹ dây giày rồi thả ra. Không ai nói to. Một buổi sáng chờ đợi như thế không giống một buổi sáng thi đấu. Nó giống một buổi sáng mà ai đó, ở một nơi nào đó, đã quên mất rằng đằng kia còn một trận bóng đang đợi.

Ban tổ chức Asiad 20 quyết định lùi giờ bóng lăn 30 phút. Ba mươi phút. Với một đội bóng sống bằng nhịp điệu, ba mươi phút không phải là ba mươi phút.

Đại hội Thể thao châu Á lần thứ 20 đưa bóng chuyền nữ Việt Nam vào nhánh phân hạng 5-8 sau thất bại trước Trung Quốc ở tứ kết. Indonesia cũng vào nhánh này sau khi thua Thái Lan 0-3. Trận đấu giữa hai đội không còn là cuộc đua huy chương, nhưng nó quyết định việc đội thắng bước vào trận tranh hạng 5, còn đội thua rơi xuống nhánh 7-8. Thể thức phân hạng của đại hội không cho cơ hội thứ hai. Thua trận này, Việt Nam không thể kết thúc cao hơn vị trí thứ bảy.

Ngày thi đấu hôm ấy còn một chi tiết khác: đội phải thi đấu ở một nhà thi đấu khác với các trận trước. Quãng đường từ khách sạn tới sân được tính tối thiểu một giờ. Đó là lý do giờ xuất phát được đặt lúc 10 giờ 10 phút. Đó cũng là lý do khi xe không tới, toàn bộ kế hoạch khởi động và chuẩn bị trận đấu của huấn luyện viên Nguyễn Tuấn Kiệt bị xáo trộn. Ban huấn luyện phải đổi lịch, các vận động viên phải nén lại một trạng thái tâm lý đã được đẩy lên đúng lúc. Kết quả trên bảng điện tử: Việt Nam thua 0-3, với các tỉ số 25-20, 25-21 và 25-18.

Đọc ba tỉ số ấy cạnh nhau, điều đập vào mắt tôi không phải khoảng cách năm bảy điểm, mà là quỹ đạo. Hai set đầu, Việt Nam vẫn bám được tới ngưỡng 20 và 21. Sang set ba, đội rơi xuống 18. Tổng điểm cả trận là 59-75. Sự sụt giảm ở set cuối mang dáng dấp của một hệ thống đã cạn năng lượng hoặc cạn niềm tin sau hai lần chạm trần mà không vượt qua được, hơn là dáng dấp của một trận thua toàn diện về thể lực. Đội không bị đè bẹp. Đội bị giữ lại ở đúng ngưỡng mà mình không thể vượt.

Theo dõi bóng chuyền nữ khu vực Đông Nam Á nhiều năm, tôi nhận ra các đội bóng tầm trung thường sống nhờ một chuỗi ba khâu: bước một ổn định, chuyền hai đọc được thế trận, và tay đập kết thúc trong hệ thống. Khi một mắt xích đứt, cả chuỗi sụp theo. Các ghi nhận sau trận chỉ ra Việt Nam yếu ở đúng những khâu đó: bước một, chuyền hai, chặn và tấn công. Bốn điểm yếu xuất hiện cùng lúc không còn là vấn đề của một vòng xoay hay một cá nhân. Đó là vấn đề của cả một cỗ máy.

Khi bước một không giữ được, hệ thống tấn công nhanh biến thành những pha đánh bóng ngoài hệ thống, và hàng chặn đối phương chỉ việc đọc rồi khóa. Indonesia không cần chơi quá xuất sắc. Họ chỉ cần đứng đúng chỗ mà chuỗi của Việt Nam tự kéo họ tới. Băng ghi hình cũ chậm hơn sóng trực tiếp nhưng nhớ lâu hơn — và trong các bản ghi sau trận này, có một khoảng trống đáng chú ý: không có tỉ lệ ghi điểm tấn công, không có hiệu suất chặn, không có tỉ lệ phát bóng ăn điểm hay mất điểm, cũng không có tỉ lệ chuyền một hoàn hảo. Chỉ có ba tỉ số set.

Khoảng trống ấy buộc mọi phán đoán kỹ thuật phải dừng lại ở mức thận trọng. Ba tỉ số cho chúng ta biết Việt Nam thua, biết đội bám được hai set đầu rồi hụt hơi ở set ba, biết tổng điểm thua kém. Ba tỉ số không cho biết bước một vỡ ở thời điểm nào, chuyền hai mất phương hướng ra sao, hay tay đập bị chặn ở pha bóng quyết định nào. Và cũng chính vì thế, một suy luận rất dễ mắc phải là khẳng định Indonesia đã nhắm vào một cầu thủ nhận bóng yếu hoặc gây sức ép lên chuyền hai bằng phát bóng. Đó là cách tấn công phổ biến nhất vào một đội có vấn đề ở bước một và chuyền hai, nhưng nó vẫn chỉ là suy luận. Bản ghi không nêu đội hình, không nêu vòng xoay phát bóng, không nêu phân bổ bóng. Tôi chọn không biến suy luận thành sự thật.

Ở đây tôi muốn đi ngược lại phản xạ đầu tiên của số đông, kể cả phản xạ của chính tôi khi mới nghe tin xe không tới. Phản xạ ấy là đổ hết cho sự cố xe buýt. Một đội bị lùi giờ, bị đảo lộn khởi động, bị đẩy vào trạng thái tâm lý bất ổn, rồi thua 0-3 — câu chuyện nghe rất tròn. Nhưng nếu sự cố giao thông là nguyên nhân chính, ta phải giải thích được vì sao hai set đầu Việt Nam vẫn chạm tới 20 và 21, nghĩa là vẫn còn trong trận, vẫn còn đánh được, vẫn còn ghi điểm ở những pha bóng dài. Một đội mất tinh thần vì chờ xe thường không bám được tới ngưỡng ấy trước một đối thủ đang lên.

Sự cố xe buýt làm giảm chất lượng khởi động và độ đồng bộ. Với một đội sống bằng nhịp, điều đó đau hơn là với một đội sống bằng sức mạnh cá nhân. Nhưng cái đau ấy chỉ khuếch đại một vấn đề đã có sẵn từ trước. Vấn đề nằm ở chỗ khác. Ở lần đối đầu gần nhất tại SEA V-Cup, Việt Nam được đánh giá mạnh hơn, dẫn 2 set rồi thua ngược 2-3. Bây giờ, ở Asiad 20, thua trắng 0-3. Hai lần, hai bối cảnh, cùng một đối thủ Indonesia, cùng một kiểu gãy ở đoạn quyết định. Khi một mô thức lặp lại qua nhiều giải đấu, nó thôi là tai nạn lịch trình.

Nhưng gọi đó là giới hạn tâm lý cũng là một cách nói dễ dãi khác. Indonesia thắng trận này trong một ngày mà chính các ghi nhận nói rằng họ không chơi quá xuất sắc. Điều đó gợi ra rằng khoảng cách giữa hai đội không nằm ở đỉnh phong độ, mà nằm ở độ ổn định của cái sàn tối thiểu. Đội nào giữ được sàn của mình cao hơn trong một ngày bình thường sẽ thắng. Trong trận này, sàn của Việt Nam thấp hơn sàn của Indonesia.

Về mặt bức tranh châu lục, kết quả này không đẩy Việt Nam xuống hàng đội yếu. Nó chỉ xác nhận vị trí hiện tại: dưới Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, và ngang tầm với nhóm đội Đông Nam Á đang tiến lên. Ở cấp khu vực, chiến thắng của Indonesia bào mòn chút ít khoảng cách mà Việt Nam từng tạo ra. Nhánh 7-8 đã khép lại phía trước, và điều còn lại của đại hội này là một trận đấu để giữ vị trí, không phải để leo lên.

Kỷ lục mong manh chỉ bền khi được chạm bằng lòng tôn kính, không phải muốn phá. Một chuỗi bước một - chuyền hai - tấn công cũng mong manh theo cách ấy. Nó được xây bằng nhiều mùa giải và có thể đứt trong một buổi sáng chờ xe. Người dẫn chuyện thể thao không cần nói to, chỉ cần nói đúng lúc. Và đúng lúc này, điều cần hỏi không phải ai thắng một trận phân hạng, mà là Việt Nam sẽ xây lại khâu nào trước, khi phía trước đội chỉ còn một trận giữ vị trí thứ bảy.