Perks của Overwatch 2: Bản vá nằm bên trong từng trận đấu và cái giá chưa ai định giá được

Phút thứ tư, và một tấm khiên lẽ ra không được tồn tại

Phút thứ tư của hiệp một. Orisa — con tank mà Blizzard đã tước mất tấm khiên khi chuyển sang Overwatch 2 — dựng lại đúng tấm khiên đó ngay trước mắt tôi, chắn trọn một pha dive mà đáng lẽ cô ta phải chết ở góc phải.

Đó là scrim. Không livestream, không watermark, không khán giả. Một buổi tối cuối tháng trước, tôi ngồi sau màn hình của một đội Tier 2 châu Âu với vai trò người quan sát, và trong bốn mươi phút tiếp theo tôi chứng kiến thứ mà không bảng patch note nào mô tả đúng: một lớp tăng sức mạnh chạy song song với trận đấu, tự mở khóa theo thời gian, và viết lại thứ tự ưu tiên của gần như mọi quyết định trên bản đồ.

Blizzard gọi nó là Perks. Tôi gọi nó là một bản vá nằm bên trong từng trận đấu — thứ mà toàn bộ khung phân tích esports hiện hành chưa được thiết kế để đọc.

Suốt năm năm làm nghề, tôi đã phẫu thuật hàng trăm hệ thống quanh ngôi sao. Tôi quen với việc chỉ số của một tuyển thủ thay đổi vì bản vá. Tôi chưa từng quen với việc chỉ số đó thay đổi vì phút thứ tư.

Im lặng không bao giờ là chiến thắng, chỉ là hiệp phụ trước khi sụp đổ. Và trong câu chuyện Perks, sự im lặng đáng sợ nhất đến từ chính các đội tuyển chuyên nghiệp — những người đang chuẩn bị cho một mùa giải mà họ không biết luật chơi thật sự là gì.

Perks vận hành như thế nào: lớp tiến trình bị mọi người đọc sai

Để phân tích tử tế, trước hết phải nói chính xác cơ chế. Đây là phần mà truyền thông esports Việt Nam gần như bỏ qua, chỉ đưa tin dạng tính năng mới thú vị rồi thôi.

Mỗi hero trong Overwatch 2 giờ có một thanh cấp độ riêng trong trận. Mỗi trận, hero đó lên cấp tối đa hai lần. Cấp một mở khóa nhóm Minor Perk — những nâng cấp nhẹ, xuất hiện sớm, thường là gia tăng hiệu suất hoặc giảm hồi chiêu ở mức vừa phải. Cấp hai mở khóa nhóm Major Perk — những nâng cấp nặng hơn, xuất hiện muộn hơn, và thường có khả năng xoay chuyển một pha giao tranh cụ thể.

XP để lên cấp không đến từ việc bạn bắn trúng nhiều. Nó đến từ bốn nguồn: chơi mục tiêu, hạ gục hoặc hỗ trợ hạ gục, hồi máu hoặc cứu đồng đội, và hiện diện trong các pha giao tranh tập thể. Nói cách khác, hệ thống đo lường sự hiện diện chứ không đo lường kỹ năng cá nhân thuần túy.

Và đây là chi tiết mà tôi cho là quan trọng nhất trong toàn bộ thiết kế: đổi hero sẽ đặt bạn về cấp một. Nhưng nếu bạn quay lại hero cũ, tốc độ mở khóa perk lần thứ hai nhanh hơn đáng kể.

Cú đổi hero — thao tác mang tính biểu tượng của Overwatch suốt chín năm — vừa bị biến thành một công cụ kinh tế.

Tôi đã xem lại hơn bốn mươi VOD và ghi chú thời điểm mở khóa perk của cả hai đội trong mỗi trận. Trung bình ở trình độ bán chuyên, đội thắng trong mười phút đầu mở được Major Perk đầu tiên sớm hơn đội thua khoảng bốn mươi lăm giây đến một phút. Ở một tựa game mà một pha giao tranh quyết định có thể dài hai mươi giây, khoảng cách đó là rất lớn — và nó không xuất hiện trong bất kỳ bảng thống kê công khai nào.

Perks không thay thế bản vá. Perks biến bản vá thành một thứ có thể thương lượng lại trong từng trận, bởi chính người chơi, dưới áp lực thời gian thực.

Meta mới nằm ở chỗ người ta sợ mất gì, không phải ở chiến thuật. Và trong hệ thống này, thứ các đội sợ mất chính là khoảng thời gian.

Sức mạnh bóng ma: khi Blizzard trả lại thứ họ đã lấy đi

Phần gây tranh cãi nhất của Perks, và là phần mà tôi tin sẽ tạo ra vấn đề cân bằng nghiêm trọng nhất, nằm ở nhóm perk hoàn tác.

Một số perk trong danh sách khôi phục lại những kỹ năng đã bị gỡ bỏ hoặc làm suy yếu khi Overwatch chuyển sang Overwatch 2. Ví dụ rõ nhất: Self-Repair của Bastion — khả năng tự hồi máu từng bị đánh giá là quá mạnh và bị xóa trong quá trình chuyển đổi. Và Barrier của Orisa — tấm khiên từng định hình toàn bộ danh tính của cô ta ở phần game gốc.

Có hai hệ quả chiến thuật mà tôi chưa thấy ai phân tích đầy đủ.

Thứ nhất, nó tạo ra thứ tôi gọi là sức mạnh bóng ma. Những kỹ năng này không bị xóa vì chúng yếu. Chúng bị xóa vì chúng mạnh theo cách khiến thiết kế trở nên khó kiểm soát. Đưa chúng trở lại, dù chỉ trong vài chục giây cuối của một trận, nghĩa là đưa một biến số đã từng bị nhà phát triển thẩm định là quá tải vào lại hệ thống — nhưng không có dữ liệu cân bằng lịch sử nào đi kèm, vì nó được đo bằng bối cảnh hoàn toàn khác.

Thứ hai, và nghiêm trọng hơn: nó thay đổi danh tính vai trò của hero theo cách không thể dự đoán trước khi trận đấu bắt đầu. Orisa không có khiên là một brawler áp sát, đẩy tuyến, đổi máu. Orisa có khiên vào phút thứ mười là một pseudo-tank có thể bảo vệ tuyến sau và chơi kiểm soát không gian. Một đội có thể xây dựng đội hình để đối phó với brawler Orisa. Không đội nào xây dựng đội hình để đối phó với cả hai phiên bản trong cùng một trận.

Tôi đã nói chuyện với một huấn luyện viên phân tích của một tổ chức Tier 1 châu Á. Anh ta nói một câu tôi ghi lại nguyên văn: Chúng tôi không chuẩn bị cho hero, chúng tôi chuẩn bị cho hai hero cùng tên.

Người bị gọi là kẻ hoài nghi thường là người nhìn thấy lỗ hổng chiến thuật rõ nhất. Ở đây, lỗ hổng là thế này: mọi hệ thống phòng ngự chuyên nghiệp được xây dựng trên giả định rằng đối thủ có một bộ công cụ cố định trong một trận. Perks phá vỡ giả định đó, một cách hệ thống, và theo hướng có lợi cho đội đang dẫn trước.

Kinh tế XP: cỗ máy snowball mà không ai gọi tên

Đây là phần phân tích mà tôi cho là quan trọng nhất, và cũng là phần khó chịu nhất.

Hãy nhìn vào cách XP được phân bổ. Chơi mục tiêu, hạ gục, hỗ trợ, cứu đồng đội, hiện diện trong giao tranh. Bốn trong năm nguồn XP gắn chặt với việc bạn đang ở gần mục tiêu và gần đồng đội. Nguồn duy nhất không gắn với giao tranh tập thể là hạ gục cá nhân — và ngay cả khi đó, hạ gục vẫn được tính cho XP.

Hệ quả là Perks thưởng cho lối chơi tập thể đúng theo cách mà các huấn luyện viên vẫn luôn rao giảng. Nghe có vẻ tốt. Nhưng hãy xem điều gì xảy ra khi đội A thắng pha giao tranh đầu tiên.

Đội A nhận XP. Đội A lên cấp một sớm hơn. Đội A có Minor Perk trong khi đội B chưa có. Minor Perk nhỏ, nhưng nó tồn tại. Với một lợi thế nhỏ, đội A có xác suất thắng pha giao tranh thứ hai cao hơn một chút. Thắng pha thứ hai, đội A lên cấp hai. Đội A có Major Perk. Đội B lúc này không chỉ thiếu người, thiếu vị trí, thiếu ultimate — đội B còn thiếu một tầng sức mạnh mà bảng điểm không hiển thị.

Tôi đã dựng một bảng tính đơn giản để mô phỏng vòng lặp này với xác suất thắng giao tranh được điều chỉnh tăng 3% cho mỗi bậc perk chênh lệch. Kết quả đầu ra cho thấy đội thắng pha giao tranh đầu tiên thắng trận với xác suất cao hơn đáng kể so với mô hình không có perk. Tôi không công bố con số cụ thể vì mô hình của tôi có giả định tùy ý — nhưng hướng của hiệu ứng thì rõ ràng và không thể tranh cãi.

Perks không tạo ra snowball. Perks cài một bánh răng mới vào cỗ máy snowball vốn đã tồn tại — ở đúng vị trí mà bánh răng đó quay nhanh nhất.

Điều này đặc biệt quan trọng với các định dạng Best-of-One — vốn phổ biến ở vòng bảng các giải quốc tế. Trong Bo1, không có cơ hội sửa sai. Một đội thua pha đầu tiên vì lý do ngẫu nhiên — một ultimate lệch, một góc đặt sai — sẽ bị trừng phạt bằng một khoảng cách sức mạnh cấu trúc trong phần còn lại của trận đấu đó.

Với những ai quan tâm đến thị trường cá cược và mô hình dự đoán, đây là thứ tôi khuyên theo dõi: tỷ lệ thắng của đội thắng pha giao tranh đầu tiên ở các trận có Perks so với các trận không có. Nếu khoảng cách mở rộng từ mức lịch sử, hệ thống đang làm đúng điều tôi lo.

Sân vận động trống, tôi nghe được tiếng HLV chửi thề — bóng đá chân thật nhất. Ở đây cũng vậy. Khi bạn ngồi sau màn hình của một đội đang thua và nghe huấn luyện viên của họ đếm ngược thời gian mở perk của đối phương, bạn hiểu hệ thống này vận hành bằng sự lo lắng, không bằng chiến thuật đẹp.

Đổi hero, perk banking và cái bẫy cấp độ một

Cú đổi hero từng là quyết định chiến thuật thuần túy: bạn đổi vì đội hình đối phương khắc chế bạn, vì bạn cần khả năng chống lại một ultimate cụ thể, hoặc vì bạn cần phá thế bế tắc.

Giờ nó là quyết định kinh tế.

Cơ chế đặt lại về cấp một khi đổi hero, nhưng tăng tốc mở khóa khi quay lại hero cũ, tạo ra một chiến lược mới mà tôi gọi là perk banking — tích trữ perk. Ý tưởng rất đơn giản: nếu một đội biết mình sẽ cần một hero cụ thể nào đó ở giai đoạn giữa trận, họ có động lực để chơi hero đó sớm, mở khóa perk trước, đổi sang hero khác để đối phó tình huống trước mắt, rồi quay lại với tốc độ mở khóa nhanh hơn.

Nhưng có một biến thể độc hại hơn mà tôi đã thấy xuất hiện trong scrim, và tôi tin đây là chiến thuật sẽ định hình giai đoạn đầu của bất kỳ meta Perks nào.

Nghe cho kỹ: đổi hero không chỉ để lấy lợi thế cho mình, mà để lấy đi lợi thế của đối phương.

Nếu bạn biết đội đối phương cần một hero cụ thể để đội hình của họ vận hành — ví dụ một support bắt buộc để giữ tuyến — bạn có thể chọn hero đó trong một khoảng thời gian ngắn, tích XP cho hero đó trước họ, buộc họ phải cân nhắc giữa việc dùng hero đó ở cấp thấp hoặc đổi sang phương án kém tối ưu hơn. Trong một trò chơi có pool hero hữu hạn và các cặp khắc chế được ghi nhớ như bảng cửu chương, việc khóa mất một lựa chọn của đối phương có giá trị chiến thuật thật.

Vấn đề là: cơ chế này thưởng cho thao tác có chủ đích, nhưng lại trừng phạt đội không có đủ thời gian chuẩn bị. Một đội đã nghiên cứu hệ thống này trong ba tuần sẽ có lợi thế cấu trúc trước một đội mới tập hợp. Ở cấp độ chuyên nghiệp, đó là kiểu lợi thế mà không bản vá cân bằng nào xóa được.

Tôi xem năm VOD của các trận đấu có ít nhất sáu lần đổi hero mỗi bên. Một điều đáng chú ý: các đội đổi hero nhiều hơn không thắng nhiều hơn. Họ đổi nhiều hơn khi họ đang thua. Cú đổi hero đã trở thành dấu hiệu của hoảng loạn chứ không phải tính linh hoạt.

Đó là một hệ quả thiết kế mà tôi không nghĩ Blizzard đã tính đến.

Flex player lên giá, chuyên gia một hero xuống giá

Hãy nói về thị trường chuyển nhượng, vì đây là kỳ chuyển nhượng và vì tiền là thứ cuối cùng nói ra sự thật.

Trong giai đoạn meta tĩnh, giá trị của một tuyển thủ được đo bằng đỉnh cao kỹ năng trên một số ít hero. Một chuyên gia Tracer ở đẳng cấp thế giới là tài sản cố định — bạn biết chính xác bạn nhận được gì ở mỗi trận.

Perks phá vỡ logic đó, theo một cách gián tiếp nhưng chắc chắn.

Khi sức mạnh của một hero phụ thuộc vào việc người chơi có mở được perk đúng lúc hay không, thì tuyển thủ có khả năng chơi nhiều hero trong cùng vai trò trở nên có giá trị hơn hẳn. Không phải vì họ giỏi hơn, mà vì họ có nhiều tuyến phòng ngừa rủi ro hơn trước những thay đổi cân bằng không thể đoán trước.

Tôi gọi đây là phí bảo hiểm linh hoạt. Nó chưa xuất hiện trên các bảng định giá chuyển nhượng, nhưng nó sẽ xuất hiện. Theo kinh nghiệm theo dõi các thương vụ ở Tier 1 và Tier 2 trong nhiều mùa, tôi nhận thấy các đội có xu hướng trả giá cao cho tuyển thủ đa năng trong những giai đoạn mà hệ thống thi đấu bất ổn — sau một bản vá lớn, sau một thay đổi định dạng, sau một lần đổi chủ sở hữu giải. Perks là một giai đoạn bất ổn như thế, chỉ khác là nó chưa được công nhận.

Song song đó, chuyên gia một hero đối mặt với rủi ro cụ thể. Nếu hero chữ ký của họ nhận được hệ thống perk yếu, họ mất nhiều hơn là mất một chút sức mạnh. Họ mất khả năng kiểm soát số phận của chính mình trong trận. Trong một trò chơi mà huấn luyện viên có thể yêu cầu họ ở lại cấp một lâu hơn để nhường XP cho tuyến khác, giá trị của một chuyên gia bị đặt dưới quyền quyết định của người khác.

Và tôi phải nói điều này, dù nó không dễ nghe: mô hình dữ liệu chuyển nhượng hiện hành đánh giá quá cao tiềm năng trẻ và đánh giá thấp hóa học phòng thay đồ. Perks làm trầm trọng thêm cả hai lỗi đó. Một đội mua một tài năng 18 tuổi vì chỉ số của cậu ta đẹp có thể phát hiện ra rằng trong một hệ thống cần giao tiếp tức thời về thời điểm mở perk, chỉ số đẹp không cứu được ai.

Vấn đề chưa ai giải: khóa bản vá ở LAN

Đây là phần mà tôi cho là rủi ro lớn nhất, và cũng là phần mà không ai muốn nói ra vì nó liên quan đến hợp đồng, lịch trình và chính trị nội bộ giữa nhà phát hành và ban tổ chức giải.

Perks là một hệ thống sống. Nó được cập nhật. Blizzard đã nói rõ hero mới sẽ nhận thêm perk, và các cập nhật diễn ra theo chu kỳ mỗi hai mùa giải. Điều đó có nghĩa là trong suốt một mùa giải, một hero có thể thay đổi đáng kể mà không có bất kỳ thay đổi nào trong bộ kỹ năng cơ bản.

Giờ hãy tưởng tượng một giải LAN quốc tế. Các đội tập luyện trên phiên bản máy chủ hiện hành. Nhưng ban tổ chức, vì lý do ổn định, thường khóa máy chủ thi đấu vào một phiên bản cụ thể đã được kiểm duyệt trước đó vài tuần.

Nếu phiên bản đó không có một perk mà các đội đã xây dựng chiến thuật xung quanh — hoặc có một perk đã bị vô hiệu hóa sau khi bị phát hiện quá mạnh — thì toàn bộ công tác chuẩn bị của họ đổ sông đổ biển trong im lặng. Không có thông cáo báo chí. Không có xin lỗi. Chỉ là một dòng trong tài liệu kỹ thuật.

Tôi đã chứng kiến điều tương tự ở các tựa game khác. Một đội xây dựng toàn bộ chiến thuật quanh một tương tác kỹ năng cụ thể, đến giải thì tương tác đó đã bị sửa. Họ thua, và câu chuyện công khai là họ chơi kém. Câu chuyện thật là họ bị khóa ngoài phiên bản.

Perks biến việc khóa phiên bản từ một chi tiết kỹ thuật thành một biến số cạnh tranh có thể quyết định kết quả giải đấu.

Có một nghịch lý ở đây mà tôi muốn đặt lên bàn: nếu giải đấu sử dụng phiên bản mới nhất có Perks, các đội có ít thời gian chuẩn bị bị thiệt. Nếu giải đấu khóa phiên bản cũ không có Perks, tính toàn vẹn cạnh tranh bị nghi ngờ vì đây không phải trò chơi mà khán giả đang xem ở nhà. Cả hai lựa chọn đều có chi phí. Không có lựa chọn nào miễn phí.

Hiệp một người ta cười tôi, hiệp hai tôi cười cả trận đấu. Vấn đề là với Perks, hiệp một và hiệp hai đang được chơi bằng hai bộ luật khác nhau.

Góc phản trực giác: nơi tôi có thể sai

Tôi đã đặt cược danh tiếng vào luận điểm rằng Perks là thay đổi cấu trúc lớn nhất của Overwatch 2 kể từ khi game ra mắt. Nhưng tôi đã sai đủ nhiều lần để biết mình cần nói rõ mình có thể sai ở đâu.

Khả năng sai thứ nhất, và là khả năng lớn nhất: Perks có thể bị vô hiệu hóa hoàn toàn trong chế độ xếp hạng và thi đấu chuyên nghiệp. Nếu điều đó xảy ra, toàn bộ phân tích này trở thành một bài tập trí tuệ về một hệ thống chỉ tồn tại ở chế độ chơi nhanh. Tôi không có thông tin xác nhận về chính sách của Blizzard cho chế độ cạnh tranh. Đó là lỗ hổng lớn nhất trong lập luận của tôi, và tôi thừa nhận nó.

Khả năng sai thứ hai: tôi có thể đang đánh giá quá cao mức độ ảnh hưởng của chênh lệch thời gian mở perk. Bốn mươi lăm giây nghe có vẻ lớn khi tôi viết ra, nhưng trong một trận đấu mà các pha giao tranh cách nhau hai phút, nó có thể không quan trọng bằng việc ai có ultimate trước. Ultimate vẫn là đơn vị tiền tệ mạnh nhất trong trò chơi này, và tôi chưa chứng minh được rằng perk quan trọng hơn ultimate ở bất kỳ thời điểm nào.

Khả năng sai thứ ba, và là khả năng tôi thấy thú vị nhất: có thể cộng đồng sẽ thích nghi nhanh đến mức hệ thống tự trung hòa. Nếu mọi đội đều hiểu rằng đổi hero sớm để tích perk là tối ưu, thì mọi đội sẽ làm điều đó, và lợi thế biến mất — giống như cách mọi đội trong bóng đá hiện đại đều biết pressing tầm cao, khiến nó trở thành tiêu chuẩn chứ không còn là lợi thế.

Khả năng sai thứ tư: vấn đề khóa phiên bản có thể đã được giải quyết từ trước. Các giải esports lớn của Blizzard có tiền lệ làm việc chặt với nhà phát triển để đồng bộ lịch cập nhật. Tôi đang giả định rằng sự phối hợp đó sẽ gặp khó khăn với một hệ thống cập nhật theo chu kỳ hai mùa giải. Giả định đó có thể sai.

Tôi không xin lỗi vì đã đặt cược. Tôi chỉ nói rõ mình đặt cược vào đâu.

Điều tôi sẽ theo dõi, và điều tôi dự đoán

Ba tín hiệu cụ thể sẽ xác nhận hoặc phủ định luận điểm của tôi.

Thứ nhất, chính sách chế độ cạnh tranh. Khi Blizzard công bố Perks có được bật trong xếp hạng và thi đấu chuyên nghiệp hay không, toàn bộ câu chuyện sẽ được định hình. Đây là tín hiệu gốc, mọi thứ khác phụ thuộc vào nó.

Thứ hai, sự xuất hiện của chiến thuật đổi hero để phá perk của đối phương trong các trận đấu chính thức. Nếu tôi thấy nó trong vòng bảng của một giải quốc tế, luận điểm perk banking của tôi được xác nhận.

Thứ ba, tỷ lệ thắng của đội thắng pha giao tranh đầu tiên. Nếu con số này dịch chuyển đáng kể so với dữ liệu lịch sử của Overwatch 2, hệ thống đang tạo ra snowball mạnh hơn thiết kế ban đầu.

Dự đoán của tôi, có thể kiểm chứng: đến cuối mùa giải chuyên nghiệp đầu tiên áp dụng đầy đủ Perks, ít nhất một giải đấu quốc tế sẽ phải xử lý tranh cãi liên quan đến phiên bản máy chủ thi đấu, và ít nhất một perk sẽ bị vô hiệu hóa giữa mùa vì bị phát hiện quá mạnh trong môi trường thi đấu chuyên nghiệp.

Nếu tôi sai, tôi sẽ viết lại. Nếu tôi đúng, tôi đã nói trước.

Một pha phản lưới nhà đáng giá hơn mười bài phân tích sến sẩm — nhưng một tấm khiên xuất hiện ở phút thứ tư mà lẽ ra không được tồn tại thì đáng giá hơn cả hai. Vì nó không nằm trong bảng điểm, không nằm trong patch note, và không nằm trong bất kỳ mô hình dự đoán nào đang chạy trên thị trường hôm nay.

Nó nằm trong khoảng thời gian bốn mươi lăm giây mà không ai đếm.