Indonesia: Hai bàn sau hai trận và khoảng trống ở một phần ba cuối sân

Trận đấu với Malaysia khép lại, và thứ đọng lại lâu nhất không nằm ở tỷ số. Đó là hình ảnh một cầu thủ Indonesia đứng lặng giữa vòng tròn giữa sân thêm vài giây, hai tay chống lên đầu gối, mắt hướng về khán đài nơi cổ động viên vẫn hát. Đội của anh vừa trải qua hơn nửa trận với mười người, vừa giành được một điểm, và vẫn còn nguyên quyền tự quyết ở vòng bảng. Nhưng tư thế ấy kể một câu chuyện khác: đội bóng này biết mình đang để rơi mất thứ gì đó.

Người ta gọi tôi là kẻ viết văn trên thềm cỏ. Tôi chỉ ghi lại nhịp thở của trái bóng trước khi nó lăn. Nhịp thở của Indonesia ở giải đấu này dồn dập, nhưng thiếu một nhịp kết.

Sau hai lượt trận, đội tuyển Indonesia ghi được hai bàn. Đó là toàn bộ sản lượng tấn công của một tập thể được xem là mạnh nhất bảng, sở hữu dàn cầu thủ mang hai dòng máu đến từ các giải vô địch châu Âu, và theo chính lời ban huấn luyện, có khả năng pressing đối thủ suốt chín mươi phút. Hai bàn ấy đến ở hai trận khác nhau. Trận thắng Singapore là một buổi trình diễn kiểm soát bóng trọn vẹn. Trận hòa Malaysia cũng là một buổi kiểm soát bóng trọn vẹn, chỉ khác ở chỗ không có bàn thắng nào.

Sự tương phản giữa khối lượng cơ hội và chất lượng cơ hội mới là vấn đề trung tâm của Indonesia, chứ không phải hàng thủ.

Danh sách triệu tập đọc như một tấm bản đồ các học viện châu Âu. Ở hàng thủ, Kevin Diks và Jay Idzes là hai trụ cột quen mặt; Mees Hilgers bổ sung chiều cao và khả năng không chiến. Tuyến giữa có Eliano Reijnders, Ivar Jenner và Nathan Tjoe-A-On, những người được đào tạo để chơi bóng ở nhịp độ cao. Phía trên là Ole Romeny, Ragnar Oratmangoen và Rafael Struick. Trong khung gỗ, Maarten Paes giữ vị trí số một.

Bảng đấu sau hai lượt trận xếp Malaysia lên đầu bằng hiệu số tốt hơn. Indonesia đứng ngay sau, cùng điểm nhưng kém một bậc về hiệu số. Singapore bám đuổi phía dưới, còn Bangladesh, thành viên của liên đoàn Nam Á tham dự với tư cách đội bị đánh giá thấp nhất, đóng vai trò quan trọng trong phép tính hiệu số của cả bảng. Với Indonesia, mục tiêu không dừng ở ba điểm trước đối thủ này. Đội bóng cần một chiến thắng đủ đậm để san lấp khoảng cách hiệu số với Malaysia, đồng thời chờ kết quả trận Malaysia gặp Singapore.

Nhìn vào cách Indonesia triển khai thế trận, cấu trúc không có gì bí ẩn. Họ dồn đội hình lên cao, giữ khoảng cách giữa các tuyến trong khoảng mười lăm mét, và biến hai hậu vệ biên thành những mũi khoan dọc hành lang. Khi mất bóng, ba cầu thủ gần nhất lập tức lao vào tranh chấp, buộc đối phương phải chuyền dài. Các đối thủ trong khu vực thường không đủ kỹ thuật để thoát khỏi vòng vây ấy, nên bóng nhanh chóng quay trở lại chân các tiền vệ Indonesia.

Ở giai đoạn xây dựng bóng, Diks hoặc Idzes thường lùi sâu để nhận bóng, trong khi Reijnders và Jenner chủ động dạt sang hai hành lang trong để mở ra đường chuyền xuyên tuyến. Đó là cấu trúc tiêu chuẩn của bóng đá hiện đại, được thiết kế để tạo ra thế trận áp đảo về kiểm soát bóng. Vấn đề nằm ở chỗ cấu trúc ấy giải quyết được bài toán đưa bóng tới một phần ba cuối sân, nhưng không giải quyết được bài toán đưa bóng vào lưới.

Ở một phần ba cuối sân, Indonesia tạo ra rất nhiều pha bóng nhưng rất ít cơ hội thật sự. Các tình huống tấn công của họ chủ yếu kết thúc bằng những đường tạt từ biên vào vòng cấm, nơi đối thủ đã lùi về đủ đông để phòng ngự theo kèm. Số lần dứt điểm của Indonesia trong hai trận cao hơn hẳn đối thủ, nhưng phần lớn là những cú sút từ ngoài vòng cấm hoặc trong tư thế bị che chắn. Khối lượng dứt điểm không đồng nghĩa với chất lượng dứt điểm, và đây chính là điểm mà bảng thống kê dễ đánh lừa người xem nhất.

Vấn đề còn nằm ở khâu kết thúc cá nhân. Romeny là mẫu tiền đạo thích di chuyển rộng, thường lùi về nhận bóng thay vì chiếm vị trí trong vòng cấm. Oratmangoen mạnh ở khả năng đi bóng nhưng thiếu sự lạnh lùng trước khung thành. Struick mang đến tốc độ, không mang đến sự ổn định. Khi ba mũi nhọn ấy không ai đóng vai trò trung tâm, các đường tạt của Indonesia trở thành những quả bóng rơi vào khoảng không.

Trận hòa Malaysia là một nghiên cứu trường hợp đáng chú ý. Indonesia chơi thiếu người từ khá sớm, buộc ban huấn luyện phải hạ thấp khối đội hình và chuyển sang phòng ngự phản công. Điều đáng nói là trong thế trận ấy, đội bóng vẫn giữ được bóng nhiều hơn đối thủ. Sự kiên cường ấy là điểm cộng thật. Nhưng nó cũng cho thấy Indonesia chỉ thật sự nguy hiểm khi có khoảng trống để chạy, chứ không phải khi phải tự tạo khoảng trống.

Trước Bangladesh, kịch bản được dự báo là một thế trận một chiều. Đối thủ sẽ dựng khối phòng ngự dày trước khung thành, nhường hẳn tuyến giữa, và chờ đợi những pha phản công hiếm hoi. Với Indonesia, đây là bài kiểm tra khó chịu nhất: khả năng phá vỡ một khối phòng ngự đông người trong không gian chật hẹp. Đó chính là dạng bài mà họ chưa giải được ở hai lượt trận đầu.

Đây là lúc cần nói thẳng về câu chuyện vượt trội mọi phương diện. Truyền thông trong khu vực thích mô tả Indonesia như một thế lực áp đảo, và cách nói ấy tạo ra một kỳ vọng sai lệch. Một đội bóng ghi hai bàn sau hai trận không phải là đội bóng đang gặp vận rủi. Họ đang gặp một vấn đề cấu trúc: hệ thống tạo ra khối lượng nhưng không tạo ra chất lượng, và điều đó chỉ lộ ra khi gặp đối thủ biết lùi sâu.

Rủi ro thứ hai mang tính dài hạn hơn. Việc xây dựng đội tuyển quanh những cầu thủ mang hai dòng máu mang lại nguồn lực kỹ thuật vượt trội cho khu vực, nhưng đồng thời đặt ra câu hỏi về sự gắn kết. Những cầu thủ này đến từ những nền bóng đá khác nhau, nói những ngôn ngữ khác nhau, và chỉ gặp nhau vài lần mỗi năm. Sự ăn ý trong vòng cấm, thứ chỉ được xây bằng hàng trăm buổi tập chung, không thể được triệu tập từ châu Âu về.

Tôi học cách nghe sân cỏ bằng tim, bởi vì lý trí đã nói quá nhiều lời nhàm. Có những buổi tối trên khán đài, tôi thấy rõ rằng đội bóng này không thiếu tài năng. Họ thiếu thời gian ở bên nhau. Một đồng nghiệp từng bảo tôi rằng cách nhìn ấy là quá văn chương. Có thể. Nhưng bóng đá ở khu vực này luôn được quyết định bởi những thứ không nằm trong bảng thống kê.

Trước lượt trận quyết định, Indonesia vẫn nắm quyền tự quyết. Một chiến thắng đậm trước đối thủ yếu nhất bảng sẽ đưa họ trở lại vị trí dẫn đầu, và có thể xoa dịu mọi nghi ngờ trong vài tuần. Nhưng nếu hàng công tiếp tục chuyển hóa cơ hội thành những đường tạt vô chủ, thì vòng loại trực tiếp sẽ là nơi câu hỏi ấy được trả lời. Một pha chạm bóng là một câu thơ lỡ dở. Trái bóng lăn đi, nhưng người viết thì ở lại.